Men herekete başlan ilkinji ýyllarym, hemişe bazarda "ilkinji" boljak bolup ylgadym. Başga hiç kimde ýok zady tapyp, ony ilkinji bolup adamlara hödür etjek boldum. Kä wagt başardýardym-da, muňa edil toýda törde oturan garry ýaly buýsanýardym. Göçürijileri asla halamaýardym, "meniňkini görüp, gaýtalap ýörenler" diýip, olara ters garaýardym.

Wagt geçdigiçe, iki zada oňat göz ýetirdim.

Birinjisi, dünýäde asla täze pikir ýok eken. Biz "muny özümiz oýlap tapdyk" diýip buýsanýan zadymyzam, aslynda ozal başymyzdan geçen zatlaryň, gören-eşiden zatlarymyzyň bir garyndysy bolup çykýar. Ýagny bazardaky "täze" reseptem, gonşyň gyzynyň "täze" moda köýnegem - bary bir ýerlerden alnyp, biraz üýtgedilen zatlar. Diňe kim ilki bilen "men muny tapdym" diýip gygyrypdyr, şoň gürrüňi bolýar.

Ikinjisi, has möhümi. Bazarda ýeňýän ilkinji çykan däl-de, haryt-önümi köpçülige ýetiren. Ine, seret: birinji telefony oýlap tapan kompaniýa bilen, häzir jübiňdäki telefony öndüren kompaniýa asla bir zat däl. Ilkinji taksi hyzmaty beren, häzirki taksi ulanýan programmaňy döreden hem başga-başga adamlar. Ilkinji bolup bir zady synap görmek — edil toýa ilkinji bolup gelmek ýaly, hormat welin, saçak başynda çaý guýup, myhmanlary güýmäp oturan hemişe başga biri bolýar.

Muňa garamazdan, men entegem akmak ogurlyk edýänleri halamok. Ol ýatlama ýüregimde galypdyr öýdýän. Bir wagtlar, ynanç esasy gymmatlyk hasaplanýan bir kompaniýada, içerki adamlaryň intellektual eýeçiligi ogurlanyny gördüm. Emma soň näme boldy diýseňiz — olardan hiç hili beýik zat çykmady. Ogurlanan pikir, ojakda ot ýaly, ýaşaman sönüp gidýär.

Emma iň esasy pikir welin şu: eger-de bazara "hawa, emma biz ilkinji bolup çykdyk, bäsdeşlerimiz bolsa diňe bizi göçürdiler" diýip gürrüň berýän bolsaňyz, onda muny bir zat aňladýar - siz "biziň öndüren ulagymyz 50 km/sag çalt, 10% ekanom we 200 000 sany köp satylýar, şol sebäpli bize ynanmaly" diýip bilmeýärsiňiz. Diýmek, elde tutara diňe "men ilkinji" diýmegiňiz galypdyr. Beýlekiler bolsa sizi geçip gidipdirler.

"Biz ilkinji bolduk" diýmek - gowy, emosional goşmaça artykmaçlyk, ýöne ol ýeke-täk delil bolmaly däl. Bu edil jedelde "men senden ulymyşym" diýip gürrüň bermek ýaly zat - ýaşyň uludygy dogry bolup biler, ýöne haklydygyňy subut etmeýär.

Gysgaça aýtsak: bazarda ilkinji bolmak - güýçli başlangyç, emma ol ömürlik pasport däl.

Aşhana girip, ilkinji çäýnegi goýan bolsaň-da, çaýy tagamly demlemeseň, myhmanlar barybir gonşynyňka geçer.


P.S. Altmanyň makalasyna duş geldim, soň içimden şu ýazanlam geldi. ChatGPT ilkinji bolsada, Anthropic Claude ozup gitdi.