GI DE MOPASSAN

GÖWHER MONJUK

III bölüm

Hanym Luazel garyp adamlaryň nähili agyr durmuşda ýaşaýandyklaryny indi öz başyndan geçirip gördi. Şeýle-de bolsa, ol ykbalyna mertlik bilen boýun egdi. Bu elhenç bergini üzmelidi. Ol muny hökman ýerine ýetirjekdi.

Olar hyzmatkär aýaly işden boşatdylar, öýlerini çalşyp, üçegiň aşagyndaky kiçijik jaýjagazdan otag kireýine aldylar.

Matilda agyr öý işlerini, ýigrenýän aşhana aladalaryny başdan geçirdi. Ol ýagly gazanlary we küýzeleri ýuwup, näzik elleriniň dyrnaklaryny zaýalaýardy. Kir-kimirsiz eşikleri, köýnekleri, köýnekçeleri we el süpürgiçleri ýuwup, olary ýüpden asýardy. Her gün irden zir-zibilleri köçä çykaryp dökýärdi, suw daşaýardy, her gatdaky meýdançada dynç almak üçin saklanýardy.

Ol ýönekeý halkyň aýallary ýaly geýinýärdi. Elinde sebet bilen dükanlara — çörekçä, et dükanyna, gök önüm satylýan ýere gidýärdi. Ol satyjylar bilen bahalaşýardy, käte jedelleşýärdi, özünde galan azajyk puluň her bir teňňesini tygşytlamaga çalyşýardy.

Her aý käbir bergi kagyzlarynyň möhleti ýetip, olary tölemelidi, beýlekilerini täzeden resmileşdirmelidi, ýene bir topary üçin möhleti uzaltmagy haýyş etmelidi.

Adamsy bolsa agşamlaryna bir täjiriň hasaplaryny jemläp, goşmaça işleýärdi. Käte bolsa gijelerine-de ýatman, her sahypasy üçin bäş su alýan golýazmalary göçürip ýazýardy.

Şeýle durmuş on ýyllap dowam etdi.

On ýyldan soň olar ähli bergilerini doly üzdi. Hatda süýthorlaryň talap eden aşa ýokary göterimlerini we üstüne goşulan çylşyrymly göterimleri hem tölediler.

Hanym Luazel ep-esli garrapdy. Onuň eginleri giňäp, häsiýeti gatap, özi-de gödekleşipdi. Ol indi garyp maşgalalaryň öý bikesine meňzeýärdi. Saçlary darak görmedik ýaly bulaşykdy, köýneginiň etegi bir tarapa süýşüp durýardy, elleri gyzarypdy. Ol sesini gataltman gürläp bilmeýärdi, öýüň pollaryny bolsa özi gyzgyn suw bilen ýuwýardy.

Emma käte, adamsy işde wagty, ol penjiräniň ýanynda oturyp, şol tans agşamyny ýatlaýardy. Şonda özüniň nähili owadandygyny, nähili özüne çekijidigini we hemmeleriň ünsüni özüne çekendigini ýadyna salýardy.

Eger ol göwher monjugy ýitirmedik bolsa, durmuşlary nähili bolardyka?

Muny kim bilýär? Kim bilýär?

Durmuş nähili üýtgäp durýan, nähili kaprizli! Bir adamyň bagtyny halas etmek ýa-da ony betbagtlyga uçratmak üçin käte şeýle az zat ýeterlik bolýar.

Bir ýekşenbe güni Matilda bütin hepdelik zähmetden soň dynç almak üçin Ýeliseý meýdançalaryna gezelenje çykdy. Şol ýerde ol bir aýalyň çagajygyň elinden tutup barýandygyny gördi.

Bu hanym Forestýedi. Ol henizem öňküsi ýaly ýaş, owadan we özüne çekijidi.

Hanym Luazeliň ýüregi tolgunyp başlady.

«Onuň bilen gepleşsem nähili bolarka? Elbetde, gepleşmeli. Indi bergimizi doly üzendik, oňa ähli hakykaty aýdyp bilerin. Munuň näme erbetligi bar?» diýip, ol içinden pikir etdi.

Ol jorasynyň ýanyna golaýlaşdy.

— Salam, Žanna!

— Bagyşlaň, hanym... Men sizi tanamadym... Ýalňyşýan dälsiňiz-ä?

— Ýok, men Matilda Luazel.

Jorasy haýran galyp, sesini çykardy:

— Waý, eziz Matilda! Sen nähili üýtgäpdirsiň!

— Hawa, biz aýrylyşanymyzdan soň, men örän agyr günleri başdan geçirdim. Köp mätäçlik gördüm... Bularyň hemmesi seniň ýüzüňden boldy!

— Meniň ýüzümdenmi? Nädip beýle bolup biler?

— Ministrlikdäki tans agşamyna dakynmak üçin maňa beren göwher monjugyň ýadyňdamy?

— Hawa, ýadymda. Näme bolupdyr?

— Men ony ýitirdim.

— Näme?! Sen ony maňa yzyna gaýtaryp beripdiň-ä!

— Men saňa onuň ýerine edil şoňa meňzeş başga bir monjugy gaýtaryp berdim. Şol monjugyň bergisini üzmek üçin biz on ýyllap zähmet çekdik. Sen biziň nähili kynçylyk çekendigimizi göz öňüne getirip bilersiňmi? Bizde hiç zat ýokdy. Indi bolsa ähli bergilerden gutuldyk. Men munuň üçin nähili begenýändigimi söz bilen düşündirip bilemok!

Hanym Forestýe edil duran ýerinde doňup galdy.

— Sen meniň monjugymyň ýerine başga birini satyn aldyňmy? — diýip, ol haýran galmak bilen sorady.

— Hawa. Sen hiç zat duýmadyňmy? Olar biri-birine örän meňzeýärdiler.

Matilda ýeňiş gazanan ýaly, sada ýylgyrdy.

Hanym Forestýe tolgunmadan onuň ellerinden tutdy-da, şeýle diýdi:

— Wah, eziz Matildam! Meniň göwherlerim ýasama ahyryn! Olaryň bahasy iň köp bolan ýagdaýynda bäş ýüz frankdan geçmezdi!..