6-NJY BAP

GARA DEMIR GÖZENEK

Gaýaly eňňitden geçýän darajyk ýoda örän dik, üstesine-de howplydy. Ýokary galdyklary saýy, tokaýyň gür agaçlary seýrekleşip, olaryň ornuny gar basan çal gaýalar eýeledi. Sowuk şemal gaýalaryň arasyndan sykylyklap öwüsdi-de, gyzlaryň ýapynjalarynyň etegini galgatdy.

Öňden barýan Keýlan Uitlok harasatdan soň galan ýaly üýşüp ýatan daş diwaryň ýanynda saklandy. Elini galdyryp, yzyndaky gyzlara aşak egilmegi tabşyrdy.

Öňlerinde Köne Garawulhananyň harabalygy ýaýylyp ýatyr.

Üç ýüz ýyl mundan ozal serhet sakçylarynyň daýanjy bolan bu gala indi ýarym ýykylan diňden, daş haýatyň galyndylaryndan we üçeginiň bir bölegi çöken giň daş zaldan ybarat. Howlynyň ortasynda Mortonyň agyr ýük arabasy dur. Oňa goşulan iki at başlaryny aşak salyp, agyzlaryndan bug çykaryp garaşýar.

Ewelin Eşkroft diwaryň jaýrygyndan howla göz aýlady.

— Bukudaky jansyzlar entek gelip ýetişmändir. Ýaralylary bilen tokaý ýolunda eglenen bolmaly — diýip, ol pyşyrdady.

— Howluda diňe bir garawul görünýär. Ol hem derwezäniň agzynda, tokaýdan çykýan ýola seredip dur. Ýöne Morton niredekä? — diýip, Rozalind Torn töweregi synlady.

Keýlan harabalygyň içki zalyna tarap ümledi. Üçegi ýarym çöken binanyň içinden demriň demre urulýan sesi eşidilýärdi, ýokarsyndan bolsa gowşak tüsse göterilýärdi.

— Morton içerde. Garawul sykylyk çalyp ýetişmänkä, ony sessiz-üýnsüz zyýansyzlandyrmaly. Siz şu ýerde garaşyň. Men duýdansyz golaýlaşaryn.

— Ýeke gitme — diýip, Sesiliýa Uitmor kitabyny eline aldy. — Ol demir bilen ýaraglanan bolsa, gylyjyny gynyndan çykartman saklap bilerin.

Keýlan gysgaça baş atdy. Soňra daş diwaryň kölegesine siňip, pişik ýaly sessiz ädimler bilen öňe süýşdi. Derwezäniň ýanynda duran gara ýapynjaly garawul elini gylyjynyň sapynda goýup, tokaý tarapyny synlaýardy.

Garawul aýak sesini eşidip, yzyna öwrülmäge ýetişmänkä, Sesiliýa diwaryň aňyrsyndan ýuwaşja jady okady. Garawulyň bilindäki gylyç gynynyň içinde gysylyp, gymyldap bilmedi. Ol aljyrap, iki eli bilen gylyjynyň sapyna ýapyşan pursady Keýlan eýýäm onuň ýanyna ýetipdi.

Keýlan hasasyny bir gezek aýlap, garawulyň elindäki sykylygy kakyp gaçyrdy-da, beýleki eliniň aýasyny onuň döşüne tarap uzatdy. Güýçli howa zarbasy garawuly ýerden göterip, daş diwara urdy. Ol sesini hem çykaryp bilmän, garyň üstüne süýnüp düşdi.

Gyzlar dessine howla geçip, içki zalyň girelgesine ýetdiler.

Zalyň içi alagaraňkydy. Ýykylan üçekden düşýän gar bölejikleri ýerde ýanyp duran kiçijik ojakda eräp, bug bolup ýokary galýardy. Zalyň edil ortasynda bolsa gara matasy sypyrylan äpet demir gözenek durdy.

Nalçy Morton gözenegiň aşaky burçunda dyza çöküp, elindäki agyr çekiç bilen demir aýaklaryny daş pola berkidýärdi. Girelgeden aýak sesleri eşidilende, ol bukudaky jansyzlar gelendir öýdüp, başyny galdyrman gepledi:

— Ahyry geldiňizmi?! Aýdyşyňyz ýaly, berkidip goýdum. Indi wada beren kümüşleriňizi beriň-de, meni goýberiň!

— Kümüşleriň biraz garaşmaly bolar, Morton — diýip, Ewelin sowuk ses bilen jogap berdi.

Morton tisginip, yzyna öwrüldi. Girelgede hasasyny tutup duran Keýlany we dört gyzy görende, ýüzi kül ýaly agardy. Elindäki agyr çekiç barmaklarynyň arasyndan sypyp, daş pola şakyrdap gaçdy.

Daýaw nalçy yza çekiljek boldy, emma arkasy özi ýasan gara demir gözenegine direldi.

— Siz... Siz olardan nädip sypdyňyz?! Tokaýda... — diýip, ol gagşady.

— Tokaýdaky dostlaryň bizi saklap bilmedi — diýip, Sesiliýa öňe ädim ätdi. Onuň ýiti ýaşyl gözlerinde gahar uçgunlary ýalpyldaýardy. — Ussahanaňda ýetim şägirdiňi ýerzemine daňyp, üstesine-de onuň üstüne ölüm duzagyny gurup gaçanyňda, bizden gutularyn öýtdüňmi?

— Men... Men oglanjygy öldürmäge ýol bermedim! — diýip, Morton gorkudan ýaňa dyza çökdi. — Jansyz ony şol ýerde hanjarlajak boldy, men bolsa muňa ýol bermedim!

— Ýöne gapagyň üstüne duzak goýlanda sesiňi çykarmadyň — diýip, Ewelin onuň sözüni kesdi.

Keýlan Mortona üns bermän, zalyň ortasyndaky demir gözenegiň ýanyna bardy.

Gözenek diňe bir adamyň dik durup biljek ölçeginde ýasalypdy. Onuň galyň demir çybyklary ojakdan düşýän ýagtylygy-da, ýokardan inýän gündiz şöhlesini-de yzyna gaýtarmaýardy. Gara polat töweregindäki ýylylygy we güýji özüne sorup alýan ýalydy.

Ketrin Bellami gujagyndaky hoz agajyndan ýasalan kitabyny açman, gözenegiň çybyklaryna oýulan inçejik çyzyklary synlady.

— Bu ýönekeý tussag gözenegi däl — diýip, Ketrin agras äheňde dillendi. — Muny ýasamak üçin Darkenmiriň gara magdanyny gadymy baglaýjy nyşanlar bilen utgaşdyrypdyrlar. Muňa salnan adam diňe bir güýjünden mahrum bolman, öz erkini hem ýitirer.

Keýlan elini gözenegiň demrine degirmek isledi. Emma barmaklary bir garyş golaýlaşanda, demirden ýaýraýan sowuklygy we içini lerzana salan nätanyş güýji duýup, elini çekdi. Tokaýdaky gara toruňky ýaly, bu gözenegiň hem onuň içki güýjüni bogmak üçin ýasalandygyna düşündi.

Ol ýuwaşlyk bilen yzyna öwrülip, Ewelin bilen Ketrine seretdi. Garaýşyndaky şübhe indi anyk bir netijä öwrülipdi.

— Tokaýdaky tor bilen şu gözenek bir maksat üçin ýasalypdyr. Olary meniň üçin taýýarlapdyrlar. Şeýle dälmi? — diýip, Keýlan pes, ýöne kesgitli äheňde sorady.

Zalyň içine gysga ümsümlik aralaşdy.

Sesiliýa başyny aşak saldy. Rozalind gapdala bakdy. Ewelin bolsa Keýlanyň gözlerine göni seretdi.

— Hawa, Keýlan. Jonasyň depderiniň soňky sahypasynda «Ýaşyl şahany diri ele salmak üçin demir enjamlar» diýen ýazgy bar eken.

— Näme üçin düýn gije muny maňa aýtmadyňyz?

— Aýdan bolsak, sen bizi goramak üçin şol gije monastyrdan ýeke özüň çykyp giderdiň — diýip, Ketrin düşündirdi. — Ahyrynda bolsa edil şu duzaga düşerdiň.

Keýlanyň uzynrak eňegi çalaja dartgynlaşdy. Ol gözenegiň gara demirlerine ýene bir gezek seretdi. Öz geçmişiniň syry onuň üçin henizem garaňkylygyna galýardy. Emma duşmanlarynyň onuň kimdigini özünden has gowy bilýändigi indi aýdyňdy.

Ol hasasyny berk gysyp, ýerde dyza çöküp oturan Mortona tarap öwrüldi.

— Bu gözenegi kim üçin we näme maksat bilen ýasadyň? Gürle!

Morton ellerini öňüne tutup, yza süýşdi.

— Men onuň seniň üçin ýasalýandygyny bilmedim! Ant içýän, şu güne çenli bilmedim! — diýip, nalçy ýalbardy. — Ilki jenap Jonas geldi. Ol maňa köp kümüş berdi, çyzgylary görkezdi. Men diňe demri eredip, galyplara guýdum. Üstündäki nyşanlary bolsa gijelerine şol gara ýapynjaly jansyz gelip, özi oýdy! Soňra Jonas ölenden soň, jansyz ýene üstüme geldi. Bu işi tamamlamasam, kellämi aljakdygyny aýtdy!

Rozalind öňe çykyp, ýapynjasynyň etegini ýygnady-da, Mortona sowuk nazar bilen seretdi.

— Tomas hepdede bir gezek günortadan baý geýimli bir atlynyň hem ussahanaňa gelip gidendigini aýtdy. Darkenmiriň gara magdanyny serhet gümrüginden geçirmek salgyt ýygnaýjynyň başardýan işi däl. Ol atly kimdi?

Bu soragy eşiden Morton has-da aljyrady. Dodaklary titräp, birsalym dil ýarmaga-da milt edip bilmedi.

— Men... Men onuň ýüzüni görmedim — diýip, ol ahyry pyşyrdady. — Ol hemişe gije gelýärdi, ýüzüni ýapynjasy bilen örtýärdi.

— Ýalan sözleme! — diýip, Sesiliýa gaharly ädim ätdi. — Ussahanaňa girip, saňa buýruk beren adamyň hiç bir alamatyny görmediňmi?

— Ony aýtsam, ne monastyr, ne-de serhet goşuny meni halas edip biler! — diýip, Morton başyny iki ýana ýaýkady. — Darkenmiriň jellatlaryndan gorkýan bolsam, ol adamdan iki esse gorkýaryn! Onuň eli ähli ýere ýetýär!

— Eger häzir aýtmasaň, günortadaky adamdan öň meniň hasam bilen ýüzbe-ýüz bolarsyň — diýip, Keýlan duýduryş berdi-de, hasasynyň ujuny Mortonyň dyzynyň ýanyndaky daşa urdy. Daşdan ownuk bölejikler syçrady.

Morton tisginip, gözlerini ýumdy.

— Magdan... Gara magdan gümrükden mal-gara we demir ýüki diýlip geçirildi! — diýip, ol zordan demini dürsedi. — Atlynyň maňa görkezen rugsat hatynda we pul haltajyklarynyň agzynda demirgazyk söwda ýollarynyň baş möhüri bardy! Altyn tikenli möhür!

Rozalind doňup galdy.

Onuň ýüzi solup, açyk gök gözleri giňden açyldy. «Altyn tiken» — onuň kakasy Lord Tornuň maşgala tugrasydy. Demirgazyk söwda ýollaryndan geçýän hiç bir agyr ýük Tornlaryň rugsat möhürisiz serhetden geçirilmeýärdi.

Ewelin bilen Ketrin geň galyp, Rozalinde seretdiler.

— Bu mümkin däl... — diýip, Rozalind zordan eşidilýän ses bilen pyşyrdady. Soňra özüni dürsäp, sözüni dowam etdirdi: — Kakam Darkenmiriň jellatlary bilen hiç haçan dil düwüşmez! Kimdir biri onuň möhürini ogurlan ýa-da galplaşdyran bolmaly!

— Munuň anygyna soň ýeteris — diýip, Ewelin onuň egnine elini goýup, köşeşdirmäge çalyşdy.

Şol wagt Keýlan gözenegiň aşaky bölegine üns bilen seretdi. Gaşlaryny çytyp, Mortona ýüzlendi:

— Sen Tomas oglanjygyň ýanynda bu ýüki Darkenmirden geljek topara tabşyrmalydygyňy aýdypdyň. Ýöne gözenegi arabadan düşürip, zalyň daş poluna demir çüýler bilen berkidipsiň. Nirädir bir ýere äkidilmeli zady näme üçin ýere berkidýärsiň?

Morton başyny galdyryp, gözenegiň aşagyndaky garly daşlara gorky bilen seretdi.

— Sebäbi... Sebäbi olar gözenegi serhetden geçirmäge gelenoklar — diýip, nalçy titräp jogap berdi. — Jansyz maňa gözenegi edil şu daşyň üstünde berkitmegi buýurdy. Günortan geljek adamlar ony şu ýerde ulanmakçy!

Ketrin bada-bat gözenegiň ýanyna baryp, dyza çökdi. Ol eli bilen daş poluň üstündäki gar bilen kül garyşyk tozany syryp aýyrdy.

Çal daşlaryň ýüzünde gadymy elipbiýde oýulan uly tegelek çyzyklar we dürli alamatlar peýda boldy. Gözenegiň dört aýagy şol tegelegiň dört burçundaky çukurjyklara oturdylypdy.

— Bu ýerde aşak düşýän gizlin geçelge bar — diýip, Ketrin barmaklaryny daşyň ýüzündäki jaýryklaryň ugrunda gezdirdi. — Gözenegi bolsa edil onuň agzynyň üstünde gurnapdyrlar.

Ewelin aladaly nazaryny daşdaky nyşanlara dikdi.

— Köne Garawulhananyň aşagynda näme bar, Ketrin?

Ketrin kitabyny açyp, sahypalaryny çalt agdardy. Onuň gara gözleri gadymy çyzgylaryň biriniň üstünde saklandy.

— Üç ýüz ýyl öň ýaraşyk şertnamasy baglaşylanda, gadymy söweşden galan jady çeşmesini şu galanyň aşagynda möhürläpdirler — diýip, ol başyny galdyryp, ýoldaşlaryna seretdi. — Olar Keýlany Darkenmire äkitmek islemeýärler. Keýlanyň güýjüni şu gözenegiň kömegi bilen aşakdaky möhüri döwmek üçin ulanmakçy!