Sallançakda ýatan çaga yňranjyrady. Öýüň ownuk-uşak aladasy bilen iç-daş girip-çykyp ýören gelin çagany eline aldy. Höre-köşe edip oturyşyna:

– Biý-ä ýene balagyny hapalapdyr – diýip, özbaşyna hümürdedi. – Wi-iý, wah-eý, içi bozulypdyr-a. Bu-uw-w!..

Düýpde, ähli ünsüni telewizora berip, keserip ýatan adamsy bärsine öwrülmän:

– Hä, maňa bir zat diýdiňmi? – diýip sorady.

– Içi geçýär diýýän, balagyna sered-ä!

Adamsy çaganyň balagyna seretmedi.

– Beh-h... – diýip, iňkise gitdi. – Ýakar-ýakmaz bir zat iýdiren-ä dälsiň?

– Ýok-la.

– Onda nämedenkä?

– Bilmedim men-ä...

– Kömür derman içir, kömür derman. Içini düzedýä dämi şo? – diýip, adamsy bilýänje emini maslahat berdi.

Gelin kömür derman içirmedi. Çagajygyň balagyny äkidip, ýuwup, serip geldi. Yňňyl-çyňňyly artan perzendini gaýtadan sallançaga saldy, ýanap, emdirdi. Bolansoň, sallançagyň bagyny çekip, birsellem üwredi. Hüwdüledi.

Soňrak çagajyk ýene-de aglap oýandy.

– Waý-ý, näme etsemkäm? Muň-a içi duranok. Balagyny ýaňy çalyşdym-a. Ýene hapalapdyr – diýip, gelin ünjüli dillendi.

Gelniň adamsy bu gezek hapalanan çaga balagyna seredip durşuna has çynlakaý maslahat berdi:

– Hany, bi Jumageldileň dogtor gelni bardy-la.

– Annagülmi?

– Howwa. Görkezip geläý şoňa.

Gelin hä diýmedi.

– Göz degäýdimikä balama? – diýip, guraksy ýuwdundy.

– Ejem näme diýýä? Şuňňaly bor-bolgusyz birentek iňňildä şoňam-a hötde geläýmesi bardyr.

– Ejeň-ä aýdamogam entek.

– Aýtmaly ekeniň-dä. Gökden düşen ýaly, gözüňi tegeläp durma-da, bar, aýt!

Gelin çagasyny gujagyna alyp, gaýnenesiniň ýanyna bardy. Derdini aýtdy. Gaýny içgeçmäniň anyk sebäbini şo bada kesgitläp berdi, asyl gümansyratmadam.

– A gelin-ä! Aş saýlap ýörsüň-ä sen! Süýdüň ajapdyr. Edil ýöne zäk atylan ýalydyr. Içi geçmezmi onsoň?!

– Indi nätsemkäm men? – diýip, gelin içki howsalasyny dile getirdi.

– Wiý! Nätmeli bor?! Süýtden kesersiň-dä.

– Nädip?

– Iliň edişi ýaly edersiň-dä. Sygryň süýdüni içir. Biraz nan dograp iýdiriber. Ýöne ýakaňa berk bol. Emdiräýme!

Ine, onsoň çagany süýtden kesmegiň ugruna çykdylar. Gelin bişirilen sygyr süýdüne çörek dograp, kiçijik çemçäni çaganyň agzyna tutup başlady. Süýtli çüýşejige emzik geýdirip, hälimi-şindi çaganyň eline berdi. Nabat ezilen çaýa süýtli kökäni basyp iýdirdi.

Iýmesine-hä çagajyk bu zatlardan ejesiniň irginsiz yhlasy bilen azak-tenek iýýärdi. Çüýşejikdäki süýtdenem göwünsiz içýärdi. Ýöne içi düzelişenem bolsa, onuň azary kemelmedi, gaýta artdy. Ozalkylary ýaly, ejesiniň çig süýdünden ganyp, sallançaga salnansoň, meýmiräp, derrew uka gidibermeýärdi. Usurgap uklaýança aglaýardy. Niçikmi, ejesi gujagyna aldygy eljagazyny onuň ýakasyna sokmak üçin sermenip başlaýardy. Gözleýän zadyny bermeýändikleri üçin kejigýärdi, gaharlanýardy. Elbetde, gaharyny aga öwüräýmese, dil açmadyk çaganyň alajy barmy? Çagajyk çyrlap-çyrlap aglaýardy. Boýunjygyny burup, özelenip, ýalbaryp, kejigip, gaharlanyp, jan edip aglaýardy. Maňlaýyndaky ýuka hamyň aňyrsyndan göm-gök bolan damarjyklary görünýärdi. Gözýaşy bolsa ýaňagyndan yzyny üzmän, dyngysyz akyp durdy.

Çaga gije-de ýatmady. Durmuşynda iň bir gerekli zadyny elinden giderip barýan adamyň agysy bilen çirkin gygyryp aglaýardy. Bialaçdy. Horlanýardy.

Belli zat, ony dünýä inderen gelin göwnübir ynjalyp ýatyp bilmez, rahatlygam tapmaz. Höre-köşe edip, sallançaga salanyň bilen, tapbatlap, hüwdüläniň bilen sesini goýmasa, enesi nätsin?!

– Men-ä şuňa halys dözemok indi – diýip, ol düňderilip, beýlesine öwrülip ýatan adamsyna çekinibräk habar gatdy.

Adamsy uky büren gözlerini owkalap, pallady.

– Näme edäýsem diýýäň?

– Azajyk emdirip görjek. Tarpa goýman, ýuwaş-ýuwaş kesäýjek.

– Ejem näme diýýä?

– Ejeňmi?.. Ol-a emdirme diýdi. Ýakaňy ýap diýdi.

– Emdirme onda.

– Dözemog-a... – diýip, ýüregi ezim-ezim bolan gelin adamsyna görkezmän, çygjaran owasyny syldy.

– Aý, nätjek-dä?! Dözmeli-dä. Nebsiňem agyrýa welin...

Dözdüler. Neneňsi ýüregiňi paralasa-da, herki zat öz wagtynda bolsa ýagşy. Adam balasy haýsy haçana çenli ejesini emip gezmeli? Onuň öňünde ýaňy gyrasy gädilen tutuş bir ömür ýatyr. Ömrüň gaýtgyny-joşguny, inişi-çykyşy, agysy-gülküsi, hemmesi öňde. Bu entek uzyn ýoluň diňe başlangyjy!

Dili zybana gelmedik çaganyň welin, bu zatlara düşünjek gümany ýok. Ol on aýyň dowamynda islän wagty gähnäp, geregini alan, şonuň bilen mydar eden, deregini başga hiç bir zat tutmaýan gymmatly zadyndan – ejesiniň çig süýdünden aýra düşüp barýar! Adam ömrüniň ilkinji aýralygy! Çaga şol aýralygyň yzasyna tap getirip bilmän, perýat edip ýatyr!

Her hal, adamzat agyr-agyr sowallara jogap agtaryp, her jüre apatlaryň erkini syndyrýanam bolsa, başbermez bela-beterleriň hötdesinden gelip, olary kössekläp, dyzyna çökerýänem bolsa, dünýäniň ümzügi gowulyga tarap barýanam bolsa, ynha, şu ýerde, süýtden kesilen çaganyň ýaňagyndan ajy gözýaşlaryň syrygyşyp duran wagty durmuş özüniň ajaýyplygyny ýitirýär.

 

19-njy aprel, 2000-nji ýyl. Mary.

Kakamyrat ATAÝEW. "Derdeser" kitabyndan.