Aýna diýlende, köplenç onuň näzik we aňsat döwülýän zatdygy göz öňüne gelýär. Ýöne şeýle bir aýna damjasy bar welin, onuň galyň bölegine güýçli urgy edilse-de, ol döwülmän galyp bilýär. Emma inçe guýrugyna azajyk zeper ýetirilse, bütin damja birbada ownuk böleklere dargaýar. Bu täsin jisime Rupert çüýşejigi diýilýär.

Rupert çüýşejigi eredilen aýna damjasyny sowuk suwa taşlamak arkaly ýasalýar. Aýna birden sowap, daşky bölegi çalt gataýar. Şol sebäpli onuň içinde güýçli dartgynlylyk emele gelýär. Bu dartgynlylyk damjanyň galyň bölegini örän berk edýär.

Emma onuň inçe guýrugy tersine, örän gowşak bolýar. Guýruga zeper ýetirilende, içindäki dartgynlylyk birden boşap, çatryk aýnanyň içine çalt ýaýraýar. Netijede, damja bütinleý dargap gidýär.

Taryhyndan

Bu täsin aýna damjalary XVII asyrda Ýewropada belli bolup başlapdyr. Olar ilkinji gezek häzirki Germaniýanyň çäklerinde ýerleşýän Mecklenburg sebitinde ýasalan bolmagy mümkin diýlip hasaplanýar.

1660-njy ýyllarda şazada Rupert bu damjalary Angliýa getirip, korol Çarlz II-niň köşgünde görkezýär. Şondan soň olar alymlaryň we köşk adamlarynyň arasynda uly gyzyklanma döredýär. Hut şazada Rupert bilen baglanyşykly bolany üçin, soňra oňa “Prince Rupert’s drop” diýen at berilýär.

Şol döwürde Angliýanyň Royal Society guramasynyň alymlary hem bu geň hadysany öwrenip başlaýarlar. Meşhur alym Robert Hooke 1665-nji ýylda çap edilen Micrographia eserinde Rupert çüýşejiginiň aýratynlyklary barada ýazypdyr.

Şeýlelikde, ýönekeýje aýna damjasy XVII asyrda alymlaryň ünsüni çeken gyzykly ylmy tapyndylaryň birine öwrülýär.

Häzirki wagtda Rupert çüýşejigi aýnanyň berkligini, sowama prosesini we içki dartgynlylygyny düşündirmek üçin fizikada ulanylýan gyzykly mysallaryň biridir.

Netijede, Rupert çüýşejigi bize daşyndan ýönekeý görünýän bir zadyň içinde hem örän täsin hadysalaryň bolup bilýändigini görkezýär. Onuň iň gyzykly tarapy bolsa — galyň böleginiň şeýle berk, inçe guýrugynyň bolsa şeýle näzik bolmagydyr.

Başga-da bilýän goşmaça maglumatlaryňyz bar bolsa hökman ýazyp geçiň...